Dlaczego najlepiej pamiętamy lata młodości

Wydawałoby się, że najlepiej pamiętamy to, co było niedawno. I rzeczywiście - ostatnie lata są w pamięci świeże. Ale gdy przyjrzeć się wspomnieniom starszych osób z całego życia, pojawia się wyraźna górka. Wspomnień z okresu mniej więcej od dziesiątego do trzydziestego roku życia jest znacznie więcej, niż wynikałoby z prostego zapominania. Są też żywsze i częściej przywoływane.

W psychologii nazywa się to „górką wspomnień” (ang. reminiscence bump). Opisali ją w latach osiemdziesiątych David Rubin i jego współpracownicy. Od tego czasu potwierdzono ją w dziesiątkach badań, w różnych krajach i kulturach.

Trzy wyjaśnienia

Badacze do dziś spierają się, skąd się bierze górka. Najczęściej wymienia się trzy mechanizmy, które prawdopodobnie działają razem.

Pierwsze razy. Młodość to czas nowości. Pierwsza miłość, pierwsza praca, pierwszy samodzielny wyjazd, pierwsze mieszkanie. Nowe doświadczenia zapamiętujemy lepiej niż powtarzalne. Pięćdziesiąty dzień w pracy zlewa się z innymi, pierwszy zostaje na zawsze.

Budowanie tożsamości. W tych latach odpowiadamy sobie na pytanie, kim jesteśmy. Wybieramy zawód, partnera, wartości. Wspomnienia z tego okresu stają się fundamentem opowieści, którą o sobie opowiadamy - pisaliśmy o tym w artykule „Kim jestem? Opowieść, którą sobie powtarzasz”. Dlatego wracamy do nich częściej, a każde przywołanie je wzmacnia.

Scenariusz życia. Psycholożka Dorthe Berntsen zwróciła uwagę, że każda kultura ma wspólne wyobrażenie o tym, kiedy dzieją się najważniejsze rzeczy w życiu: ślub, narodziny dzieci, ukończenie szkoły. Większość z nich przypada właśnie na młodość. Porządkujemy swoje wspomnienia według tego scenariusza, więc ten okres wydaje się najbogatszy.

Co z tego wynika w praktyce

Jeśli chcesz, żeby bliska osoba opowiedziała swoją historię, górka wspomnień podpowiada, od czego zacząć. Pytania o młodość - szkołę średnią, pierwszą pracę, poznanie żony czy męża, pierwsze mieszkanie - często otwierają rozmowę łatwiej niż pytania o dzieciństwo czy późniejsze lata.

To też dobra wiadomość dla samych autorów. Jeśli wydaje Ci się, że niewiele pamiętasz, zacznij od lat, gdy miałeś dwadzieścia lat. Tam wspomnień jest najwięcej. Jedno pociągnie za sobą kolejne.

Warto też pamiętać o drugiej stronie. Lata środkowe - gdy życie toczyło się między pracą a wychowywaniem dzieci - często wydają się „puste”, bo były powtarzalne. Ale i w nich kryją się historie. Czasem trzeba je wydobyć konkretnym pytaniem.

Prawdziwa Historia zadaje pytania, które prowadzą autora przez różne okresy życia - także te, które wydają się mniej ciekawe, a często kryją najbardziej zaskakujące historie.